Krzysztof Wostal 
Informatyk, radiowiec
Działacz społeczny 

Pełną parą 

W 1997 roku utracił resztki wzroku. Dwa lata później przestał słyszeć. Z tragedii podźwignął się nadzwyczaj szybko. A później były już same sukcesy… 
Z Krzysztofem Wostalem – radiowcem, biznesmenem, informatykiem – rozmawia Liliana Laske. 

Liliana Laske – Zawierając nową znajomość, informujesz rozmówcę, że jesteś człowiekiem głuchoniewidomym. Nie masz na tym tle żadnych kompleksów? 
Krzysztof Wostal – Muszę go uprzedzić, że jeśli nie odpowiem na jakieś pytanie, to nie dlatego, iż jestem niegrzeczny, lecz po prostu go nie dosłyszałem. To od razu na wstępie upraszcza sprawę i nie ma nic złego w tym, że przyznam się do swej niepełnosprawności. 

– Zawsze miałeś takie podejście? 
– Słuch straciłem nagle, siedem lat temu. Do dziś nie wiadomo, co było przyczyną. Początkowo rzadko wychodziłem z domu, gdyż ze względu na głuchotę trudno mi było z kimkolwiek się porozumieć, a przez długi czas nie umiano mi dobrać właściwego aparatu słuchowego. Gdy wreszcie trafiłem na odpowiedni i zacząłem go nosić, to jasne, że się wstydziłem, aczkolwiek nie było to dla mnie tak traumatycznym przeżyciem, jak wzięcie do ręki białej laski. Dopóki coś tam widziałem, w ogóle nie brałem pod uwagę chodzenia z „kijem”. Byłem młody, chciałem się podobać dziewczynom. Aż pewnego razu wyjechałem do Ustronia na szkolenie prowadzone przez Amerykanów z National Federation of The Blind. Trudno uwierzyć, ale udało im się przełamać mój opór do laski w ciągu zaledwie kilku spotkań. Nauczyli mnie z niej korzystać, pokazali zalety laski długiej, sięgającej aż do brody. I było to szczęście w nieszczęściu, gdyż miesiąc później, na skutek odwarstwienia się ciała szklistego w oku, już nic nie widziałem. Od tej pory nie wypuszczam laski z ręki. 

– Przy jednoczesnym uszkodzeniu wzroku i słuchu nie boisz się sam chodzić? 
– Oczywiście, jest we mnie jakiś strach, ale cała sztuka polega na tym, by nie dać mu się sparaliżować. Gdyby moje lęki wzięły górę, do niczego bym nie doszedł. 

– Tak, ale godne podziwu jest to, że nie poruszasz się tylko po „udeptanych ścieżkach”. Od sześciu lat prowadzisz dla PFRON-u indywidualne kursy obsługi komputera. Do domów swoich klientów dojeżdżasz sam. 
– Mam dobrą orientację w terenie i dzięki temu jakoś sobie radzę. Moi kursanci rzeczywiście rozproszeni są po całym województwie. Zdarzało się, że musiałem dotrzeć do jakiejś wioski, o której istnieniu wcześniej nawet nie słyszałem. Do tej pory w systemie indywidualnym przeszkoliłem około 50 osób. 

– Jesteś ponadto przewodniczącym koła PZN w Piekarach Śląskich, prezesem śląskiego oddziału Towarzystwa Pomocy Głuchoniewidomym, współwłaścicielem firmy ze sprzętem rehabilitacyjnym, a w Radiu Piekary prowadzisz informator dla niepełnosprawnych. Czy coś pominęłam? 
– Jestem jeszcze przewodniczącym powiatowej społecznej Rady do spraw Osób Niepełnosprawnych w Piekarach Śląskich, a w najbliższych wyborach samorządowych zamierzam kandydować na radnego. Większość z tych funkcji wymaga jedynie dobrej organizacji i dlatego udaje mi się je pogodzić. 

– Zapomniałam dodać, że zaocznie studiujesz… 
– Tak. Jestem na drugim roku Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Śląskiego. Na studia zdecydowałem się z kilku powodów. Przede wszystkim chciałem sobie udowodnić, że też potrafię, skusiła mnie również możliwość pogłębiania zainteresowań. Moje oceny nie są może najwspanialsze: trójki i czwórki, ale studia to nie przelewki. Na ostatniej sesji miałem tylko jedną poprawkę i niektórzy zaczęli mnie nazywać kujonem. Uniwersytet jest bardzo przychylny ludziom niepełnosprawnym, nie ma żadnych problemów z umówieniem się na egzamin ustny. A i z innymi studentami mam wspaniały kontakt – pożyczamy sobie podręczniki, spotykamy się po zajęciach. Ale w tym nie ma nic nadzwyczajnego. Znam kilku niewidomych studentów, którzy chodzą na wykłady z rodzicami, a potem się dziwią, że nie mają przyjaciół. 

– Jesteś dumny ze swoich osiągnięć? 
– Nie chciałbym, aby przemawiała przeze mnie pycha, ale tak. Jestem dumny. Z tego, że nie siedzę z założonymi rękami i że utrata wzroku i słuchu mnie nie załamały. Żyję bardzo intensywnie. Na każdym kroku staram się przekonywać ludzi takich jak ja, że pomimo poważnych dysfunkcji można wiele zdziałać. Trzeba tylko więcej wymagać od siebie i nie zdawać się na innych. Oto ja, przychodząc prosto z ulicy do Radia Piekary, bez papierka dziennikarskiego, zostałem na żywo wpuszczony na antenę. Czy może być lepszy przykład? 

– Jesteś chyba jedynym głuchoniewidomym, który prowadzi własną audycję w radiu. Jak tego dokonałeś? 
– Praca dziennikarza radiowego była moim odwiecznym marzeniem. Kiedy 12 lat temu jedna z lokalnych stacji ogłosiła konkurs na stanowisko prezentera, nie wahałem się ani przez chwilę. Udało mi się wtedy przejść do drugiego etapu konkursu, ale, niestety, ostatecznie odpadłem. Później zacząłem bywać częstym gościem Radia Katowice, bardzo ciepło wspominam też swoją przygodę ze śląską stacją „Fun”. Miałem tam okazję uczestniczyć w audycji pt. „Godumy o robocie”. Była to dla mnie wspaniała lekcja i przygoda, bo choć gwarą posługuję się swobodnie, to mówienie „po śląsku” przez mikrofon wydawało mi się bardzo dziwne. Aż wreszcie w roku ubiegłym zawędrowałem do Radia Piekary. Poszedłem od razu do dyrektora stacji, by przedstawić mu swoją koncepcję. No i załapało! Moja audycja, prowadzona jest w każdy wtorek o 16.45, trwa około 10 minut. Po jej zakończeniu jestem do dyspozycji słuchaczy. Może ktoś powie, że 10 minut to niewiele, ale trzeba pamiętać, że jest ona nadawana po południu, w godzinach największej słuchalności. Samo Radio Piekary natomiast już od kilku lat jest najczęściej słuchaną rozgłośnią regionalną na Górnym Śląsku. 

– W ubiegłym roku wraz z kolegą założyłeś firmę. Poprzednia praca nie dawała Ci satysfakcji? 
– Byłem zatrudniony na stanowisku do spraw personalnych w małej, katowickiej firmie. Ta praca początkowo bardzo mi się podobała, jednak z biegiem czasu zacząłem się tam nudzić. Lubię być w ruchu, ciągle potrzebuję nowych doznań. Poza tym nie czarujmy się. My, niewidomi, poprzez pracę etatową rzadko kiedy coś osiągamy. Zazwyczaj wegetujemy na minimalnych pensjach. A mnie marzy się na przykład samochód! Wraz z kolegą, również niewidomym, zaczęliśmy zastanawiać się nad rozkręceniem własnego biznesu. W końcu wykombinowaliśmy. Będzie to firma ze sprzętem rehabilitacyjnym dla niewidomych. Nazwaliśmy ją „Tyflopol”. Rok temu zrealizowaliśmy pierwszą fakturę na maszynę brajlowską, z czasem uruchomiliśmy też sklep internetowy. Ja z wykształcenia jestem informatykiem, mój wspólnik Jarek robi doktorat z prawa, więc tworzymy chyba niezły duet. No i… powoli „się to kula”. W marcu zatrudniliśmy pracownicę, z której jesteśmy bardzo zadowoleni. Mamy też rejestrację w Wojewódzkim Urzędzie Pracy jako jednostka szkoleniowa. Teraz staramy się o nowy lokal, gdzieś bliżej centrum. Naszymi klientami są przecież osoby mające problemy z poruszaniem się. Zrobimy wszystko, by było im łatwiej do nas dotrzeć, by ich zadowolić. Na razie można nas znaleźć w Internecie pod adresem www.tyflopol.com 

– Czy w nawale tych wszystkich zajęć znajdujesz jeszcze czas wolny? 
– Gdy w domu wszyscy już śpią (mam żonę i dwójkę dzieci w wieku przedszkolnym), zasiadam do komputera i przeglądam prasę lub też czytam książki na kasetach. Staram się rozwijać swe zainteresowania, czasami udaje mi się wyskoczyć na jakiś mecz lub koncert. 

– Dziękuję za rozmowę i życzę Ci dalszych sukcesów. 
Pochodnia, czerwiec 2006 

Ja jestem pniok 
Beata Rędziak 

Krzysztofa Wostala udaje się złapać w Warszawie pomiędzy spotkaniem biznesowym a turniejem warcabowym. Potwierdza się to, co sam mówi, że zazwyczaj, gdy ktoś dzwoni, jest w podróży. Ten fakt nie dziwi, patrząc na działania i inicjatywy, które podejmuje. 

Pochodzi ze Śląska, w który jest wrośnięty jak „pniok”, jak sam mówi w rodzimej gwarze. Od pokoleń zakorzeniony jest właśnie tam. – Kocham Śląsk i Katowice, w których żyję, u nas w domu się tylko „godo” – mówi. Urodził się jako dziecko słabowidzące, do siódmego roku życia przeszedł siedem operacji na oczy, na lewe oko cokolwiek widział, ale i to z czasem zmieniało się na gorsze. – Gdy miałem 23 lata, kiedy stałem na przystanku, uderzył mnie w oko kamyk, który wyprysnął spod przejeżdżającej ciężarówki. Od tego czasu traciłem resztki wzroku, które posiadałem i obecnie nie widzę zupełnie, nie mam nawet poczucia światła – opowiada Krzysztof. 
Z kolei gdy miał lat 26, pewnego ranka obudził się bez zmysłu słuchu, lekarze stwierdzili obustronne uszkodzenie ucha środkowego. Nie znają odpowiedzi na pytanie, co było tego powodem.– Nie miałem okresu buntu czy załamania, wzrok pogarszał się stopniowo, więc przyjęcie tego przychodziło w sposób naturalny. Co do utraty słuchu miałem nadzieję, że to przejdzie, jednak nic się nie zmieniało. Zdecydowanie gorzej było mi przyzwyczaić się do białej laski, niby miałem kurs orientacji przestrzennej, ale nikt jakoś nie mógł mnie tego do końca nauczyć, wstydziłem się tej laski. Aż kiedyś byłem na szkoleniu z Amerykanami i przyznałem się do tego w jakiejś luźnej rozmowie przy piwie. Na drugi dzień ten Amerykanin w półtorej godziny przekonał mnie do poruszania się przy pomocy białej laski – opowiada. Podobnie było z aparatem słuchowym, ciężko było mu przyzwyczaić się do jego używania, trudno było go dobrać. W końcu się udało. 
Niezwykły i niesamowity? To wszyscy wiedzą Krzysztof od 1999 roku działa na rzecz niewidomych, był prezesem i wiceprezesem PZN w Piekarach Śląskich. Kiedy stracił słuch, zainicjował powstanie oddziału Towarzystwa Pomocy Głuchoniewidomym na Śląsku. Potem miał potrzebę robienia czegoś więcej, więc rok temu współzałożył i działa w Polskiej Fundacji Osób Słabosłyszących. – Chcemy podejmować szeroko pojęte działania legislacyjne na rzecz osób słabosłyszących – mówi Krzysztof. Kieruje też własną firmą – Instytutem Edukacji i Rozwoju ALFA PRIM, która zajmuje się prowadzeniem szkoleń, m. in. z zakresu obsługi komputera dla seniorów, osób z dysfunkcją wzroku i słuchu, metod komunikacji z osobami niepełnosprawnymi, zatrudniania ich czy alfabetu brajla. W przedsiębiorstwie tym pracuje na stałe osiem osób, wszystkie z niepełnosprawnością. – Jesteśmy właśnie po szkoleniu „Wyższa kultura obsługi klienta z niepełnosprawnością” dla policjantów. Baliśmy się trochę tego szkolenia, bo byli na nim sami mężczyźni i tylko jedna kobieta, więc wydawało nam się, że nie będą zainteresowani tematem. A okazało się, że to było jedno z lepszych szkoleń, byli bardzo aktywni, chętnie poddawali się przeżyciu doświadczenia braku zmysłu słuchu czy ruchu, siadali na wózek. Nie chodzi o to, żeby byli specjalistami, ale żeby wiedzieli, jak zachować się w prostych sytuacjach, w których uczestniczą osoby z niepełnosprawnością – opowiada Krzysztof. 
– Na ostatnim szkoleniu z policjantami ich największy podziw wzbudziło to, że Krzysztof sam sobie prasuje koszule, wszyscy mężczyźni wtedy prawie zjechali pod stół – opowiada Agnieszka Majnusz, współpracownica i przyjaciółka Krzysztofa. Mówi o nim, że Krzysztof najwięcej wymaga od siebie samego, mniej od innych, daje z siebie bardzo dużo i nawet tego nie widzi, nie zauważa po prostu, że robi coś nadzwyczajnego. – To, że jest niezwykły i niesamowity, to wszyscy wiedzą, nie powiem nic nowego, ale to, co szczególnie w nim podziwiam, to umiejętność podnoszenia się, niezałamywania się w dążeniu do celu – mówi Majnusz. – Krzysztof idąc gdzieś, wpada do dziury, bo nie jest jej w stanie zauważyć. I co mógłby wtedy zrobić? Iść do domu, zamknąć się i nic nie robić. Ale mimo wszystko wychodzi, jedzie do Warszawy, Bydgoszczy czy gdziekolwiek na trzy godziny, bo ma coś do załatwienia. Mam wrażenie, że przeciwności go nie załamują tylko wręcz przeciwnie, wzmacniają – dodaje. 
Da się to robić ALFA PRIM działa dopiero od czerwca 2010 roku, ale już jest rozpoznawalna, a nawet zdobyła nagrody: w tym roku trzecie miejsce w finale ogólnopolskim konkursu „Lodołamacze”, organizowanego przez Polską Organizację Pracodawców Osób Niepełnosprawnych, w kategorii „Otwarty rynek pracy” oraz pierwsze miejsce w wojewódzkim etapie konkursu „Lodołamacze” również w tej samej kategorii. W pierwszym roku działalności firma dostała wyróżnienie w plebiscycie „Przedsiębiorczy” Powiatowego Urzędu Pracy w Piekarach Śląskich w kategorii „Innowacyjna działalność gospodarcza”. To tylko niektóre aktywności Krzysztofa, bo działa jeszcze w kilku innych organizacjach. 
– Mam poczucie misji, wewnętrzną potrzebę robienia czegoś dla innych i zaznaczenia w ten sposób, że pomimo wszystko da się to robić, tak po prostu 
– konkluduje. 
– Krzysiek jest przeze mnie odbierany jako osoba aktywna społecznie i rozpoznawalna medialnie. Cenię go za to, że nie chce widzieć tylko czubka swojego nosa, ale jest otwarty na działanie i współpracę z innymi, że podejmuje aktywność na rzecz całego środowiska. Pomimo tego, że jest osobą znaną i rozpoznawaną, ma markę, zachował skromność – mówi Kamil Kowalczyk, który zna Krzysztofa i współpracuje z nim od pięciu lat. Sam, również słabowidzący, prowadzi w Radomiu firmę Tyflokom, która ściśle współpracuje z ALFA PRIM towarzyszy nam w pierwszej części spotkania. Krzysztofowi trudno słucha się tych komplementów. – Nie lubię słuchać pochwał, od niedawna dopiero uczę się słuchać ich na spokojnie – mówi. – Jak ktoś chce zrobić o mnie materiał telewizyjny, to się dziwię, to przecież nic ciekawego. Potwierdziła mi to znajoma dziennikarka, mówiąc, że do kamery nie bardzo się nadaję, bo niesprawnego ruchowo to można pokazać na tym wózku, jak się mierzy z przeszkodami, a mnie to nie bardzo – opowiada żartobliwie. Pochwał jest jednak już sporo i to takich, które znajdują odbicie w konkretnych wyróżnieniach i nagrodach. Krzysztof bowiem w 2010 roku dostał wyróżnienie w konkursie Stowarzyszenia Przyjaciół Integracji „Człowiek bez Barier”. Jest też posiadaczem statuetki „Idola” w kategorii „Osoba”, przyznanej przez Fundację Szansa dla Niewidomych. Brał udział w wielu programach radiowych i telewizyjnych poświęconych problematyce niepełnosprawności, był też dwukrotnie twarzą kampanii promującej zatrudnianie osób z niepełnosprawnością. Choć sam twierdzi, że nie istnieje coś takiego jak „środowisko” osób z niepełnosprawnością. – To tylko grupa ludzi wyróżnionych tą niepełnosprawnością, ale to tacy sami ludzie jak wszyscy inni, z tymi samymi problemami i cechami charakteru – mówi. – Wszyscy mamy takie same potrzeby – dodaje. 
Czasami ktoś zarzuca mu, że zarabia na swojej niepełnosprawności. – Przecież jednak jak ktoś ma urodę i jest modelką, to też na tym zarabia, nie widzę w tym nic niewłaściwego, po prostu tak jest – konkluduje. Krzysztof przyznaje, że czasami „korzysta” na swojej niepełnosprawności. – Wcale nie cieszę się, że nie widzę i nie słyszę, bo wolałbym mieć te zmysły sprawne. Ale na przykład moją pasją jest transport szynowy. Podczas „Industriady”, corocznego święta Szlaku Zabytków Techniki Województwa Śląskiego, mogłem przejechać się z maszynistą w jego kabinie, nie wiem, czy byłoby to możliwe, gdybym widział – śmieje się. Najważniejsze w życiu Krzysztofa ciągle gdzieś gna, lubi przyglądać się światu, nieważne w jaki sposób. – Gdy podróżuję, np. po Saharze, choć niektórzy pytają, po co głuchy i niewidomy tam jedzie, to czuję smaki, zapachy, dotykiem poznaję wiele rzeczy. Pewnie nie poznałbym ich w ten sposób, gdybym widział – opowiada. 
– Piasek na Saharze chrzęści zupełnie inaczej niż nad Bałtykiem czy gdziekolwiek indziej – dodaje. Inne hobby, któremu chętnie poświęca swój wolny czas, to warcaby i szachy, choć sam twierdzi, że lepszy jest w tych pierwszych. I faktycznie tak chyba jest, skoro w 2008 roku został Mistrzem Polski w warcabach klasycznych w I Mistrzostwach Polski Osób Głuchoniewidomych, a już po naszym spotkaniu wicemistrzem w warcabach klasycznych na III MP GN. – Mój dziadek był mistrzem Śląska w warcabach i szachach. Bardzo dużo grałem z moją mamą w warcaby w dzieciństwie, która też jest osobą słabowidzącą. Bardzo dużo jej zawdzięczam – wspomina. – Tata górnik, zawsze w kopalni, a mama jeździła ze mną do lekarzy i poświęcała mi dużo czasu – dodaje. Najważniejsze w życiu dla Krzysztofa są miłość i zdrowie. Twierdzi, że jak te dwie rzeczy są, wszystko inne także się ułoży. Mówi, że wciąż tę miłość buduje w życiu. Irytuje go zaś zwykła ludzka głupota i złośliwość, ale też to, że ludzie nie doceniają często tego, co mają. Gdy zaś idzie chodnikiem, na którym stoją nieprawidłowo zaparkowane samochody, sam zaczyna żałować, że nie ma laski z prądem, którymi można by je potraktować. – My jako naród często mamy „gdzieś” grupę, najważniejszy jest czubek własnego nosa – mówi o tym, z czym trudno mu się pogodzić. 
Pochodnia, styczeń 2013