Maria Tarlaga 
Niewidoma organizatorka życia społecznego i kulturalnego w miejscowym społeczeństwie 

Moja droga 
Maria Tarlaga 

Najtrudniej jest pisać o sobie, bo cóż ciekawego może być w życiorysie wiejskiego dziecka, które urodziło się jako niewidome? 
Na świat przyszłam dwunastego marca 1955 roku. Była to wielka radość dla moich rodziców i dziadka, bo w naszej familii rodzili się sami chłopcy. Mój tato miał sześciu braci, pierwszym dzieckiem w mojej rodzinie był też chłopczyk. 
Ale to szczęście nie trwało długo. Rodzice zauważyli, że coś ze mną jest nie tak. Nie chwytałam zabawek, które mi podawali, nie próbowałam chodzić jak inne dzieci. Okazało się, że ja nie widzę. Zaczęło się szukanie lekarzy, którzy mogli pomóc. Operacja w Krakowie na prawe oko nie udała się, z lewym poszło lepiej. Nie było to wiele, ale widziałam twarze i rozróżniałam kolory. 
Naszą rodzinę dotknęła kolejna tragedia, po krótkiej chorobie zmarł mój brat. Potem mama zachorowała i już nie mogła mieć więcej dzieci. 
W dalszym ciągu rodzice wozili mnie do lekarzy. Tak w wieku sześciu lat trafiłam do kliniki w Lublinie. Przebywałam tam od połowy listopada do połowy kwietnia bez kontaktu z rodzicami. Wtedy nikt się nie przejmował, jak taka rozłąka wpłynie na psychikę dziecka. Gdy wyjeżdżałam do szpitala, był pochmurny listopadowy dzień. Widziałam leżące wszędzie pożółkłe liście, ciężkie chmury pędziły po niebie. Gdy wracałam, był piękny, słoneczny kwietniowy dzień, ale ja już nie zobaczyłam zielonej trawy i żółtych kaczeńców. 
W domu wszystko było obce, potykałam się o różne sprzęty, dlatego nie chciałam wychodzić z domu. Rodzice nie wiedzieli, jak mi pomóc. Wiedzieli tylko, że żadne leczenie nie będzie skuteczne. Trzeba było jakoś zająć się wychowaniem niewidomego dziecka, co nie było łatwe. Nie mogli ciągle być przy mnie, bo to przecież była wiosna, trzeba było iść w pole. Zabierali mnie czasem ze sobą, ale ja się nudziłam. Obok nas mieszkało starsze małżeństwo. Pan Tomasz był kościelnym, jego żona była nazywana przez wszystkich babcią. Wychowała kilkanaścioro dzieci. Często ludzie prosili ją o radę w różnych sprawach, bo i na leczeniu się znała, nawet powróżyć umiała. Chociaż, jak teraz wspominam te jej wróżby, to sprowadzały się one do rozmowy, które pozwalały właściwie podejść do problemów. U tej babci rodzice zaczęli mnie zostawiać. A ona zabierała mnie na spacery w pole, na łąki, gdzie zbierałyśmy zioła, uczyła mnie rozpoznawać głosy ptaków. Kiedy jej powiedziałam, że boję się zostawać w domu sama, bo coś stuka, szeleści, powiedziała, żebym to próbowała łapać. W ten sposób nauczyłam się rozpoznawać różne dźwięki. Z czasem nawet polubiłam to łapanie głosów. 
Babcia przekonała moją rodzinę, że trzeba wykorzystać to, co zostało. Czytała mi książki i zachęcała mnie, żebym je opowiadała rodzicom po powrocie do domu. Rodzice w wolnym czasie też zaczęli mi czytać książki. Lubiłam słuchać bajek opowiadanych przez babcię i książek czytanych przez nią w dni, kiedy deszcz nie pozwalał wyjść z domu. Na wsi nie da się niczego ukryć, ludzie wszystko wiedzą. Już wkrótce wiadomość, że wróciłam ze szpitala i nie widzę, rozeszła się po całej wsi. Ludzie współczuli moim rodzicom, ale nikt nie umiał znaleźć rady. Odwiedzający nas sąsiedzi często przychodzili ze swoimi dziećmi. Wtedy, gdy dorośli rozmawiali, my wymyślaliśmy różne zabawy. 
Z czasem dzieci sąsiadów zaczęły same przychodzić do mnie. Z początku bawiliśmy się pod okiem dorosłych, ale potem zostawiano nas samych i pozwalano nam wychodzić na spacery. Koleżanki i koledzy szybko pojęli, że różnię się od nich, że nie mogę biegać za piłką, nie dostrzegam koloru zabawek, a kwiatki rozpoznaję dopiero wtedy, gdy biorę je do ręki. Robili więc wszystko, żebym mogła się z nimi bawić. Nikt nie wiedział, że istnieją zabawki przystosowane dla niewidomego dziecka. Nie wiem nawet, czy takie wtedy były. W ogóle z tymi zabawkami nie było tak, jak teraz. Rzadko ktoś dostawał jakąś zabawkę kupioną w sklepie, najczęściej zabawki robił dziadek albo ojciec koleżanki. Moja babcia nauczyła mnie robić lalki z sitowia, wyplatać z trawy czapeczki, koszyczki i łódki. Robiliśmy też zabawki z papieru, a w jesieni dobrym materiałem były kasztany i żołędzie. Pojawił się tylko jeden kłopot. Inne dzieci chodziły do szkoły i uczyły się różnych ciekawych rzeczy, a ja nie. Odrabiały przy mnie lekcje, uczyliśmy się razem, ale łatwo nie było. Mogłam zapamiętać wierszyk, którego się uczyły, mogłam zapamiętać jakąś regułę, ale co z matematyką czy przyrodą? 
Wiejscy nauczyciele nie wiedzieli, jak mogliby mnie uczyć, powiatowe kuratorium przysyłało co roku formularz z zapytaniem, dlaczego rodzice nie posyłają mnie do szkoły. Ale gdy kierownik szkoły wpisywał notatkę, że nie widzę, uważano sprawę za załatwioną. Na szczęście, dzieci bywają czasem uparte i nie rezygnują tak szybko. Nie mogły nauczyć mnie pisać i czytać, ale dodawanie, odejmowanie, mnożenie i dzielenie zdołałam opanować. Pomoce naukowe zawsze były pod ręką. Patyczki, papier, plastelina, a nawet wosk, były często wykorzystywane. Jeśli to było możliwe, kolega łapał jakieś zwierzątko i dawał mi do ręki. Potem kazali mi to lepić z plasteliny. Jeśli coś było nie do zdobycia, jego siostra robiła model z wosku i mogłam go dokładnie obejrzeć. Moi mali sąsiedzi pewnie dobrze się bawili, ale może nawet nikt nie zdawał sobie sprawy, jak bardzo mi pomagają. Dzięki tym dziecięcym zabawom w szkołę moje palce nauczyły się rozpoznawać kształty, uszy rozróżniały głosy ptaków. Prawda, że czasem coś ugryzło mnie w palec, ręce miałam w bąblach, bo akurat trafiłam na pokrzywę, ale kto by się tym przejmował. Ciągle tyle było do obejrzenia i wszystko okazywało się takie interesujące. 
Kiedy w domu pojawiło się radio, dodatkowym źródłem wiedzy stały się audycje dla szkół. Słuchałam ich, a potem dzieliłam się tymi wiadomościami z koleżankami. Bardzo lubiłam długie zimowe wieczory, bo wtedy rodzice mieli więcej czasu dla mnie. Gdy tato kończył pracę, mama podawała kolację. Potem tato siadał blisko pieca, brał do ręki książkę i czytał. Z początku były to bajki, potem powieści dla dzieci. Ucząc się z koleżankami, słuchając radiowych audycji dla szkół, zdobywałam różne wiadomości. 
Jedna z koleżanek często opowiadała o swoim starszym bracie, który studiował w Krakowie. Kiedyś spytałam ją o coś, czego nie wiedziała. Powiedziała, że ona nie wie, ale jej brat to by na pewno wiedział. Jej mama była krawcową i mama poszła tam ze mną, żeby mi coś uszyła. Akurat trwały wakacje i brat Ani był w domu. Kiedy nasze mamy rozmawiały, on zaczął mnie wypytywać, co robię, czym się interesuję. Sama nie wiem, jak to się stało, że nagle zaczęłam mówić. Mówiłam, że chciałabym kiedyś umieć czytać, bo rodzice niektórych książek nie chcą mi czytać. Umilkłam przerażona, że on, taki mądry, wyśmieje mnie i jego siostra przestanie się ze mną bawić. Ale on się nie roześmiał. Odezwał się po chwili i powiedział, że są takie książki i ja będę mogła je czytać. Potem Ania zaczęła pytać brata, czy widział takie książki i czy może je przywieźć. Ja już prawie się nie odzywałam, myślałam tylko, jak by to było dobrze, gdybym mogła sama czytać. W końcu nasze mamy skończyły rozmowę i trzeba było iść do domu. 
Moja mama nie zwracała uwagi na nasze rozmowy, więc nie mogła zrozumieć mojego roztargnienia. Chodziłam po domu zamyślona i nikt nie mógł się ze mną dogadać. Wieczorem przyszła pani Irena, mama Ani i jej brata. Okazało się, że po naszym wyjściu on zaczął wypytywać swoją siostrę, a potem rodziców, jak ja się uczę. Dowiedział się, że rodzice szukali dla mnie szkoły, ale nikt nie potrafił pomóc. Powiedział, że on się tym zajmie i będę mogła pójść do szkoły. I zaczęło się. Coś co jeszcze niedawno wydawało się niemożliwe, stało się faktem. Trzeciego września 1967 roku znalazłam się w Krakowskiej Szkole dla Niewidomych Dzieci. 
(Fragment autobiograficznych zapisków) 

* * * 

Rezultat szczęśliwego dzieciństwa 
Andrzej Szymański 

Strzelce Wielkie są wsią porozrzucaną na nadwiślańskiej równinie. Liczą około 240 gospodarstw. Kiedyś było ich więcej, ale sporo młodych wyjechało do miast, zostawiając ojcowiznę. Maria Tarlaga, nasza wierna czytelniczka, od wielu lat współpracująca z „Pochodnią” i innymi czasopismami dla niewidomych, mieszka z matką w 60-letnim, drewnianym, ale dobrze utrzymanym domu. Kiedy żył jeszcze gospodarz, czyli ojciec pani Marii, uprawiali ziemię, było kilka krów, świnie, kury – ot tak, jak zwykle na wsi. Ojciec umarł niedawno, zostały dwie kobiety na 30 arach, żyjące ze skromnych rent. 
Maria Tarlaga znana jest we wsi. Bez trudu wskazano mi do niej drogę. Jest jedynaczką. Nie widzi od urodzenia. W krakowskiej szkole dla niewidomych na Tynieckiej ukończyła podstawówkę, a liceum – w Brzesku. – „Bardzo wiele zawdzięczam rodzicom – mówi pani Maria – przede wszystkim to, że nie izolowali mnie od zdrowych dzieci, moich rówieśników. Kontakty między dziećmi były bliskie, wspólnie się bawiliśmy, wspólnie chodziliśmy do kościoła. Dawniej więzi międzyludzkie były trochę mocniejsze, niż w dzisiejszym zabieganym świecie. Wiele moich koleżanek i kolegów pozakładało rodziny, mają potomstwo. Ich dzieciaki przychodzą do mnie, odrabiam z nimi lekcje, pomagam głównie w matematyce”. 
Lokalna społeczność gminna od trzech lat wydaje kwartalnik pod nazwą „W Zakolu Raby i Wisły”. Jest to czasopismo finansowane przez Gminne Centrum Kultury w Szczurowej. Część nakładu jest nawet wysyłana do Chicago, gdzie mieszka kilkudziesięciu obywateli tejże gminy. Po cóż ja o tym wszystkim piszę? Ano dlatego, że jednym ze współpracowników „Zakola” jest Maria Tarlaga. 
„Jak tam trafiłam? – dziwi się mojemu pytaniu. – Sami mnie odnaleźli. Nasz sołtys Edward Zabiegała znał redaktora naczelnego Mariana Oleksego. Czasopismo dopiero co powstało i pan Marian rozglądał się za współpracownikami. W pierwszym tekście napisałam informacje o Polskim Związku Niewidomych, o potrzebach ludzi pozbawionych wzroku, jak się z nimi „obchodzić”, jak im pomagać. Drukowano też moje przyśpiewki dożynkowe, napisałam tekst z okazji Świąt Bożego Narodzenia – jednym słowem współtworzę to pismo”. 
Pisanie do prasy nie było dla mnie nowością, bo piszę od lat do związkowych czasopism, ale i tak trzeba się ciągle uczyć. Przeprowadzanie wywiadów, wyszukiwanie ludzi, którzy mogliby o wielu ciekawych wydarzeniach opowiedzieć, pisanie tekstów związanych z obchodami świąt i rocznic – to moje zadanie w zespole. A przy okazji staram się też przybliżać ludziom problemy niewidomych. Ta działalność, choć nie daje korzyści materialnych, dostarcza dużo satysfakcji. Tu czuję się sobą, a nie jakimś nie liczącym się trybikiem w maszynie, który można wyrzucić, kiedy przyjdzie na to ochota. Jeśli dostaję jakieś zadanie, to wiem, że muszę je wykonać dobrze. Oczywiście zawsze mogę liczyć na pomoc naszego naczelnego redaktora, który chętnie dzieli się z nami swoim dziennikarskim doświadczeniem. Sądzę, że to też chyba jest sposób integracji, o której tyle się ostatnio mówi. Jeśli niewidomi będą zauważani przez lokalne władze, to może w przyszłości i dla nich będzie praca. Jeśli natomiast będziemy się izolować, to nic nie wymyślimy. 
W tym kolorowym kwartalniku pisze się o miejscowych sprawach, o wyróżniających się ludziach, szkołach, odkryciach archeologicznych na terenie gminy, jest kącik religijny, porad lekarskich, publikuje się stare fotografie architektury wiejskiej, ludzi którzy odeszli. 
Oprócz współpracy z lokalnym czasopismem pani Maria dużo czyta, bo jak mówi – trzeba czymś wypełnić czas. Działa też w zarządzie Koła PZN w Brzesku – jest sekretarzem. Ma sporo zajęć, bo trzeba odwiedzać inwalidów wzroku, wysłuchać ich, pomóc, w czym się da. W kole zarejestrowanych jest 200 niewidomych, przeważnie starszych. Mieszkają głównie na wsi, a dojechać do nich nie jest łatwo, szczególnie zimą. 
Maria Tarlaga – jak już wspomniałem – jest pilną czytelniczką czasopism brajlowskich. Wiedzę o niewidomych popularyzuje nie tylko na łamach „Zakola”, ale poprzez spotkania z młodzieżą w szkołach podczas lekcji wychowawczych. Dzieci i nauczyciele są bardzo zadowoleni z jej prelekcji. Poszerza się ich wiedza o świecie inwalidów wzroku. W gminie Szczurowa „oswoili” się z niewidomymi i duża w tym zasługa naszej bohaterki. Kiedy jeszcze chodziła do liceum w Brzesku, nauczyciele i uczniowie różnie reagowali na jej kalectwo. W rozmowach wyczuwało się ich skrępowanie. Może dlatego, że była pierwszą niewidomą w tym liceum. Przełamywała wtedy stereotypy, likwidowała bariery i torowała drogę innym. 
Jest bystrą obserwatorką życia: „Młodzi niewidomi ludzie robią błąd, kiedy wracając ze szkół na wieś, skrywają się przed sąsiadami, kiedy uciekają od wiejskiej społeczności. Nie można tak pasywnie żyć. Zdrowi poradzą sobie bez nas, a my zginiemy bez nich”. 
Halina Rachwał jest w Strzelcach Wielkich szefową Koła Gospodyń Wiejskich. O swej sąsiadce tak mówi: „Marysia bardzo się udziela w naszym kole. Pomaga w organizowaniu imprez, układa wiersze, pisze teksty do piosenek, przygotowuje do występów dożynkowych. Jest naszą kulturalną podporą”. 16 pań spotyka się w miarę regularnie, częściej zimą. Urządzają okolicznościowe imprezy, jak Dzień Kobiet, Matki, Mikołajki – a pani Maria jest reżyserem tych spotkań. Czasami się zdenerwuje, pokrzyczy na starsze panie, po kątach porozstawia, bo porządek musi być, a grupa aktorów powinna dobrze być przygotowana do publicznych występów. „Marysia nie oszczędza nikogo – mówi pani Halina. – Układa przyśpiewki o wioskowych sprawach, o gminnych wydarzeniach. Dostaje się w nich i wójtowi i sołtysowi, a jak ktoś zasłuży – to pochwali”. 
Sołtys Edward Zabiegała, człowiek który wciągnął ją do pracy w prasie lokalnej, prawie od 10 lat rządzi Strzelcami. Sporo przez ten czas zrobił: pobudował drogi, przystanki, założył we wsi telefony. Niedawno ukończono budowę centrum handlowo-kulturalnego. Tu znalazły miejsce dwa sklepy, czytelnia i świetlica. Część pieniędzy daje gmina, sporo prac mieszkańcy wykonują sami w tak zwanym czynie społecznym. Sołtys ma takie podejście do ludzi, że trudno mu odmówić, kiedy o coś poprosi. A i w urzędzie gminnym mają dobre notowania. Wójt pochodzi ze Strzelec, a więc przychylnym okiem patrzy na swoją wioskę. Wiadomo, wszak bliższa koszula ciału. Maria Tarlaga mówi otwarcie, że jest w zgodzie ze sobą. Nie ma kompleksów z powodu kalectwa. Otoczenie ją zaakceptowało, a to dobre samopoczucie, jak stwierdza z naciskiem, to rezultat szczęśliwego dzieciństwa. 
Pochodnia, grudzień 1995 

* * * 

Współpracuję z gminnym domem kultury i z parafią. Pisanie do prasy brajlowskiej nie było trudne. Pisałam tekst w brajlu i wysyłałam do redakcji. Ale tekstów do lokalnej gazety już tak nie mogłam pisać. Musiałam je przepisywać na maszynie czarnodrukowej. Gdy żyli rodzice, sprawa była łatwa. Miałam pewność, że będzie miał kto sprawdzić, czy da się to przeczytać. Ale gdy zostałam sama, pojawiły się problemy. Wystarczyło, że od pisania nagle oderwał mnie dzwonek telefonu i już trudno było wrócić do przerwanego tekstu. Nie byłam też pewna czy oddawane teksty nie zawierają błędów. Wiedziałam, że rozwiązaniem stać się mógł komputer, ale z przyczyn finansowych nie miałam szans na jego zakup, jednak moja miejscowa społeczność, z którą związałam całe swe życie, nie zostawiła mnie samej. 
Proboszcz naszej parafii, gdy dowiedział się, że moja maszyna może przestać pisać, wziął sprawy w swoje ręce. I tak od kwietnia 2013 roku laptop znalazł się w moim domu. Organista, który jest też informatykiem, przychodził i uczył mnie. Pomocne okazały się też rady mojej przyjaciółki, która posiada komputer od dawna. I tak od dłutka przeszłam do komputera. Jest łatwiej, bo on sam mówi, gdzie jest błąd. Jestem przekonana, że teraz otwierają się przede mną nowe rozległe możliwości.