Marian Mikołaj Kaczmarek 
Ociemniały pracownik służby zdrowia 
Działacz społeczny PZN 
Twórca ośrodka leczniczego Polskiego Związku Niewidomych w Ciechocinku 

Do zobaczenia w Ciechocinku 
Józef Szczurek 

Już niejednokrotnie pisaliśmy o prężnej działalności włocławsko-płockiego okręgu PZN. Tamtejsze władze związkowe czynią dużo dobrego dla niewidomych i mają wiele widocznych dla każdego osiągnięć, a duszą całego aktywu jest kierownik biura, a zarazem wiceprzewodniczący zarządu okręgu – Marian Kaczmarek, pełen inicjatywy i energii. Celem działania jest nie tylko zaspokojenie potrzeb lokalnych, lecz i w skali całego kraju. Jako przykład może posłużyć załatwienie dla niewidomych i ich rodzin letnich i zimowych wczasów w Aleksandrowie Kujawskim czy też uruchomienie pracowni kserograficznej w siedzibie okręgu we Włocławku. W tym roku przedstawiono nowy dowód takiego właśnie widzenia i podejmowania zadań. 
2 września odbyło się otwarcie nowego ośrodka wypoczynkowo-rehabilitacyjnego w Ciechocinku. Z inicjatywy Zarządu Okręgu PZN we Włocławku, na początku ubiegłego roku odkupiono od prywatnego właściciela budynek za stosunkowo niską cenę – 22 miliony złotych. W ciągu kilkunastu miesięcy obiekt został przebudowany pod kątem potrzeb niewidomych. Prace związane z przebudową i wyposażeniem ośrodka zakończono w lecie bieżącego roku. W jego otwarciu wzięli udział członkowie zarządu okręgu, przewodniczący kół, przedstawiciele Zarządu Głównego PZN oraz reprezentanci władz miejscowych. Przecięcia wstęgi dokonali: prezes Tadeusz Madzia, wicewojewoda włocławski – Jan Szczepaniak i zastępca naczelnika Urzędu Miejskiego – Jan Małecki. Do Ciechocinka przyjechał także dyrektor naszego domu wypoczynkowego w Muszynie – Aleksander Żabiński. 
Potem było zwiedzanie wszystkich pomieszczeń. W ośrodku w Ciechocinku są pokoje jedno- i dwu-, i czteroosobowe (łącznie 21 miejsc). Jest także obszerna świetlica. Z dużego tarasu na poziomie pierwszego piętra można zewnętrznymi schodami zejść do ogrodu. 
Wszystkie pokoje urządzone są luksusowo, mają wygodne i eleganckie tapczany, fotele, stoliki, kinkiety na ścianach i kwiaty. Jest przytulnie i ciepło. Gospodarze zatroszczyli się, aby każdy pokój miał inny wystrój – zróżnicowane kolory wykładzin podłogowych i obić mebli, różne kształty krzeseł i lamp. W każdym pokoju są umywalki z ciepłą i zimną wodą, natomiast natryski i inne urządzenia sanitarne znajdują się w odrębnych pomieszczeniach na wszystkich piętrach. 
Do ośrodka należy duży sad jabłoniowy i wiśniowy. Podczas uroczystego obiadu podanego w stołówce ośrodka, przewodniczący Zarządu Głównego – Tadeusz Madzia mówił o niezwykłej aktywności władz okręgu włocławsko-płockiego, a zwłaszcza jego kierownika biura – Mariana Kaczmarka. To właśnie on jest siłą napędową wszystkich przedsięwzięć. Wymaga wiele od innych, ale najwięcej od siebie. Prezes Zarządu Głównego podziękował władzom i pracownikom okręgu, zwłaszcza kierownikowi, za wysiłki, zaangażowanie i trudy, których owoce służą niewidomym i ich przyjaciołom w całej Polsce. 
Wicewojewoda i naczelnik w swoich wystąpieniach przyrzekli dalszą niezbędną pomoc. Najpilniejszą jest wybudowanie dobrej drogi, łączącej ulicę Słońską, przy której znajduje się ośrodek, z centrum Ciechocinka. 
Dziękując gościom za wystąpienia i życzenia, przewodnicząca zarządu okręgu – Ewa Krzemińska zaprosiła niewidomych z całej Polski i pracowników Związku do nowego ośrodka. Gospodarze uczynią wszystko, co możliwe, aby przyjeżdżający czuli się jak najlepiej. Jest tu wspaniałe, czyste powietrze, dookoła cisza, duży ogród, możliwość korzystania z wód mineralnych i usług leczniczych ciechocińskich sanatoriów. 
Okręgi PZN mogą zakupywać miejsca w ośrodku w celu organizowania tam wypoczynku czy też turnusów rehabilitacyjnych. Ceny dwutygodniowych skierowań – takie same jak w naszym ośrodku w Muszynie. Miejsce w jednoosobowym pokoju kosztuje 30 tysięcy złotych, w dwuosobowym – 28 tysięcy, a w czteroosobowym – 26 tysięcy. Wszystkim na powinno zależeć, aby ośrodek był jak najlepiej wykorzystany. 
Z podziękowaniami wystąpił również Marian Kaczmarek. Szczególnie mocno podkreślił fakt, że bez aktywnego wysiłku i zaangażowania wszystkich członków zarządu i pracowników okręgu osiągnięcia nie byłyby możliwe. Interesująco przedstawiają się plany na najbliższą przyszłość. Zarząd podejmie starania, zmierzające do rozbudowy ośrodka i podwojenia dotychczasowej ilości miejsc dla wypoczywających. Życzymy pełnego powodzenia i do zobaczenia już od zaraz w Ciechocinku. 
Pochodnia, listopad 1988 

Czynić dobro 
Zofia Krzemkowska 

Pozostawił po sobie puste miejsce, którego długo nikt nie wypełni. 
Człowiekiem ściśle związanym z Ciechocinkiem, Aleksandrowem Kujawskim i Toruniem był Marian Kaczmarek, inicjator budowy w Ciechocinku Ośrodka Leczniczo-Rehabilitacyjnego PZN. Żył w latach 1937–93. Urodził się 4 grudnia 1937 roku w Toruniu, dokąd przenieśli się z Inowrocławia jego rodzice. Ojciec Mariana był agronomem, studiował w Holandii. Matka zajmowała się wychowaniem czwórki dzieci: siostry i trzech synów: Mariana, Leonarda – byłego radnego Ciechocinka i o rok starszego od Mariana Tadeusza, uważanego nawet za jego bliźniaka, bo był z nim szczególnie związany emocjonalnie. W pozostawionych zapiskach, które dyktował swojej drugiej żonie, Wacławie, Marian mówił: „Moja rodzina pielęgnowała stare poznańskie tradycje. Dzieciństwo miałem radosne, przekazywano nam zasady, według których należy postępować, by godnie żyć, z myślą o drugim człowieku”. 
Od 18. roku życia Marian chorował na cukrzycę, która postępowała, rujnując jego organizm. W 1957 roku ukończył w Toruniu liceum felczerskie, po czym znalazł pracę w szpitalu w Aleksandrowie Kujawskim. Był też kierownikiem stacji sanitarno-epidemiologicznej w Ciechocinku. Miał dwóch synów z pierwszego małżeństwa: Krzysztofa i Wojciecha. Chciał, by podobnie jak on, służyli ludziom, gdyż treścią jego życia była praca dla innych. Dla siebie robił niewiele, ale wciąż doskonalił własne umiejętności. Traktował człowieka całościowo, uważając, że cierpienie fizyczne ma często źródło w psychice. Życzliwa rada i dobre słowo są ważniejsze niż kilogramy lekarstw, zwłaszcza w odniesieniu do ludzi starych i samotnych. 
„Jesteśmy istotami społecznymi i nie możemy żyć i funkcjonować wyizolowani” – twierdził w cytowanych już zapiskach, zamieszczonych w książce Andrzeja Szymańskiego: „Nie przepraszam, że żyję” – wydanej w 1993 roku, już po jego śmierci. 
W 1981 roku u Mariana Kaczmarka zaczęły się problemy ze wzrokiem, spowodowane pogłębiającą się cukrzycą. W 1983 roku musiał pożegnać się z dotąd wykonywanym zawodem. Bardzo to przeżył, nie wierząc, że kiedyś do niego wróci. Praca w służbie zdrowia stwarzała mu duże możliwości działania na rzecz ludzi, a to go najbardziej satysfakcjonowało. Gdy leczenie nie dało rezultatu, trafił na rehabilitację do bydgoskiego ośrodka jako osoba nowo ociemniała. Tu w sali lekcyjnej spotkałam go po raz pierwszy. Trzeba było przystosować go do nowej sytuacji, poznać ze środowiskiem, nauczyć żyć po niewidomemu. Był zdolnym uczniem – w krótkim czasie opanował pismo Braille'a na tyle, że mógł uczyć go innych. Był ciekawy świata, wiedzy i ludzi, chłonny i zainteresowany przedmiotem. Przeszedł przez wszystkie działy szkolenia zawodowego, stosowane w ośrodku. Odbył też praktykę w bydgoskiej spółdzielni „Gryf”. W czasie wolnym chodziliśmy na koncerty do filharmonii, bo muzyka też go interesowała. Już po opuszczeniu ośrodka kilkakrotnie go odwiedzał, by spotkać się z nauczycielami i ludźmi skierowanymi tu przez niego na rehabilitację. Zawsze były ciastka i kwiaty. 
Mówi Tadeusz, brat Mariana: „Kochał ludzi, włączał się w wiele przedsięwzięć. Pracował w latach 80., gdy polska gospodarka uległa załamaniu”. 
1 kwietnia 1985 roku powierzono mu stanowisko kierownika okręgu włocławsko-płockiego Polskiego Związku Niewidomych, które pełnił aż do śmierci. Zdobył dla okręgu dom przy ul. Łaziennej 6, gdzie do dziś działają warsztaty terapii zajęciowej i terenowe koło PZN. Dom poddał kapitalnemu remontowi, założył centralne ogrzewanie, wyposażył w meble biurowe, zagospodarował ogród. 
W 1986 roku, po licznych negocjacjach, nabył kolejny dom mieszkalny z półtorahektarowym sadem. Zamarzył mu się bowiem drugi po Muszynie ośrodek rehabilitacyjny, tym razem nizinny, dla niewidomych i słabowidzących. Sam cukrzyk, chciał przede wszystkim służyć diabetykom, organizując dla nich turnusy o charakterze leczniczo-rehabilitacyjnym i edukacyjnym. 
Tadeusz Madzia, były prezes ZG PZN, tak ocenia to jego przedsięwzięcie: „Pomysł Mariana podobał mi się, ale plan uznałem za mało realny. Gdy podejmował następne etapy przedsięwzięcia, dotyczące rozbudowy ośrodka, zaczęliśmy go, jako władze związkowe, hamować. Jednak dopiął swego i pierwsze takie turnusy w nowym ośrodku rozpoczęły się w 1988 roku. 
Józef Mendruń – ówczesny kierownik działu rehabilitacji ZG PZN – dodaje: – Był mistrzem w zbieraniu środków. Podjął akcję: „Dar serca – światło w ciemnościach”. Potrafił z nią dotrzeć do szkół w całej Polsce. Żył Ciechocinkiem i sklepem przy okręgu, w którym niewidomi członkowie w tamtych trudnych czasach mogli nabywać deficytowe towary. Moją uwagę zwrócił formą publicznych wystąpień, wypowiadanych dobrą polszczyzną. Wyróżniał się na tle innych działaczy aktywnością. Mobilizował ich do działania. 
Ordynator wydziału okulistycznego Wojewódzkiego Szpitala we Włocławku, dr Ewa Witczak: „Poznałam Mariana Kaczmarka jako człowieka czynnego zawodowo. Gdy zaczął tracić wzrok, nie popadł w apatię inwalidztwa, ale stał się – na przekór naturze – jeszcze bardziej czynny w służbie dla osób niewidomych i słabowidzących. Przez cały okres pracy utrzymywał kontakt z wydziałem okulistycznym we Włocławku, udzielając pomocy ludziom tracącym wzrok. Pozostawił po sobie puste miejsce, którego długo nikt nie wypełni. O dobrych ludziach się nie zapomina. 
„Ciągle wydaje mi się, że mam tak mało czasu, a tak bym chciał coś po sobie zostawić” – zapisał w ostatnich dniach swego życia. Śmierć nie była dla niego zaskoczeniem. W grudniu 1992 roku nastąpiło pogorszenie stanu zdrowia. Zmarł 1 lutego 1993 roku Do ostatnich chwil była przy nim żona Wacława, która jest kontynuatorką jego dzieła i nadal z powodzeniem rozbudowuje ośrodek. Bardzo ją cenił, zwłaszcza za cierpliwość w ostatnich chwilach pogłębiającej się choroby. W zapiskach nazywa ją „swoimi oczami”. To ona czytała mu wszystkie dokumenty. 
Pogrzeb odbył się 4 lutego 1993 roku na cmentarzu przy ul. Wołuszewskiej w Ciechocinku. Uczestniczyłam w nim. Była to manifestacja żalu tych, którym tak wiele pomógł. Dziś, po latach znów stoję nad jego czarnym granitowym grobem, paląc znicz i myśląc o tym, jak wiele dokonał w swoim krótkim, bo zaledwie 55-letnim życiu. 
Kilkakrotnie spotkaliśmy się w okręgu włocławsko-płockim, przy ul. Łaziennej. Ja wizytowałam tam działalność okręgowej rady kobiet i sądu koleżeńskiego. Marian zaopatrywał mnie w swoim sklepie w trudno dostępne towary. Organizował też dla niewidomych z całej Polski turnusy w internacie Zespołu Szkół Ogrodniczych w Aleksandrowie Kujawskim. Woził ich pod tężnie do odległego o 7 km Ciechocinka. Oby przyjeżdżający dziś do ośrodka niewidomi docenili ogromny wkład Mariana Kaczmarka w powstanie tej placówki, bowiem człowiek żyje dopóty, dopóki trwa o nim ludzka pamięć. 
Pochodnia, sierpień 2006 

Inicjator i twórca „Edenu” w Ciechocinku 
Zofia Krzemkowska 

„Medycyna i gimnastyka leczą ciało. Chorobę duszy leczy filozofia”. – Plutarch 
„Zdrowie to nie wszystko, ale wszystko bez zdrowia jest niczym”. 
„Ludzie błagają Boga o zdrowie. Nikt jednak nie myśli, że zachowanie zdrowia leży w jego własnych rękach” – Demokryt z Abdery 
„Modlą się o zdrowie, a większość robi wszystko co zdrowiu przeciwne”. – Diogenes z Synopy 
„Przyroda jest lekarzem wszystkich chorób”. – Hipokrates 
Słownik wyrazów obcych podaje: – Eden to: „raj biblijny, ogród rajski, pełen wdzięku i rozkoszy”. 

Marian Mikołaj Kaczmarek, budowniczy i Patron „Edenu” 

Żył w latach 1937–93. Do zaprezentowania jego osiągnięć skłaniają nas obchodzone rocznice: urodzin – 4.12 (75 rocznica), śmierci – 01.02.1993 roku. 
Urodził się 04.12.1937 roku w Toruniu, po przeniesieniu się rodziców z Inowrocławia. Ojciec był agronomem, matka wychowywała czworo dzieci (siostrę i dwóch braci). Leonard – radny w Ciechocinku i Tadeusz – o rok starszy od Mariana, uważany za jego bliźniaka, zajmował się handlem zagranicznym w Warszawie. Łączyły ich emocje. 
W 1957 roku Marian ukończył liceum felczerskie. Mówił o sobie – moja rodzina przestrzegała dawnych tradycji poznańskich, dzieciństwo miałem radosne. 
Przekazywano nam zasady, jak postępować w przyszłości, by godnie żyć, z myślą o człowieku obok. Od 18. roku życia zaczął chorować na cukrzycę, która postępowała, pustosząc organizm. W 1981 roku zaczęły się perturbacje wzrokowe. Nie pomogło leczenie w klinice warszawskiej. W 1983 roku musiał zrezygnować z pracy w służbie zdrowia. Nie wierzył, że będzie mógł tu wrócić. Przez całe życie związany był z Ciechocinkiem, Toruniem i Aleksandrowem Kujawskim. 
Pracował w szpitalu w Aleksandrowie Kujawskim, był kierownikiem stacji sanitarno-epidemiologicznej w Ciechocinku. 
Miał dwóch synów, Krzysztofa i Wojciecha, którzy pozakładali własne rodziny, chciał, by podobnie jak on, służyli ludziom. Treścią jego życia była praca dla innych. Dla siebie robił niewiele, ale udoskonalał własne umiejętności, by służyć nimi innym. Traktował człowieka całościowo, uważając że cierpienie fizyczne często ma źródło w psychice. Życzliwa rada i dobre słowo są ważniejsze niż kilogram lekarstw, zwłaszcza w odniesieniu do ludzi starych i samotnych. Jesteśmy istotami społecznymi, więc nie możemy żyć i funkcjonować izolując się – twierdził Kaczmarek w „zapiskach” zamieszczonych w książce redaktora „Pochodni” – Andrzeja Szymańskiego – „Nie przepraszam, że żyję”, wydanej w roku 1993 – już po jego śmierci. Praca w służbie zdrowia stwarzała mu duże możliwości służenia ludziom, a to go satysfakcjonowało. 
Mówił: „największym moim nieszczęściem jest bezczynność”. 
Po zakończonym leczeniu znalazł się na rehabilitacji w bydgoskim ośrodku jako nowo ociemniały. Tu na elektromontażu u instruktora Kazimierza Królakiewicza, spotkałam Mariana Kaczmarka po raz pierwszy. Trzeba było przystosować się do nowej sytuacji. Poznać środowisko, nauczyć się żyć „po niewidomemu”, zdobyć nowe, przydatne w dalszym życiu umiejętności. Pan Marian np. opanował brajla na tyle, że mógł uczyć tego pisma innych. Pracowaliśmy indywidualnie. Był ciekawy świata, wiedzy i ludzi, był chłonny i zainteresowany przedmiotem. Przeszedł przez wszystkie działy szkolenia zawodowego niewidomych stosowane w bydgoskim ośrodku. Odbył praktykę po linii administracyjnej w spółdzielni „Gryf”. 
W wolnym czasie chodziliśmy na koncerty do Filharmonii Pomorskiej, bo to też go interesowało. Już po opuszczeniu ośrodka kilkakrotnie go odwiedzał, by spotkać się z nauczycielami, osobami, które skierował na rehabilitację. Miał gest, zawsze były ciastka i kwiaty. 
Od 1.04.1985 roku powierzono mu stanowisko kierownika Okręgu PZN Włocławsko-Płockiego. Piastował je do śmierci. Wiele zrobiłam, żeby przekonać ówczesne władze PZN, a zwłaszcza nieżyjących już: Włodzimierza Kopydłowskiego i Adolfa Szyszko o potencjalnych możliwościach Kaczmarka. Zdobył dla Okręgu dom przy Łaziennej 6 we Włocławku, gdzie do dziś działają WTZ i koło PZN. Przeprowadził remont lokali, założył centralne ogrzewanie, wyposażył w meble biurowe, zagospodarował ogród wokół domu. 
W roku 1986, po długich negocjacjach, nabył dom mieszkalny z sadem o powierzchni 1.5 ha w Ciechocinku przy ul. Słońskiej. Zamarzył mu się drugi po Muszynie ośrodek rehabilitacyjno-wypoczynkowy, tym razem nizinny. Jako cukrzyk chciał przede wszystkim służyć diabetykom. Organizował dla nich turnusy o charakterze lecznico-rehabilitacyjnym i edukacyjnym. Pierwsze turnusy w nowym ośrodku rozpoczęły się w 1988 roku 
Były też turnusy dla niewidomych z całej Polski organizowane w Zespole Szkół Ogrodniczych w Aleksandrowie Kujawskim. Uczestników woził 7 km do Ciechocinka pod tężnie. Wizytowałam jeden z takich turnusów. Uczestnicy oceniali pobyt tam bardzo korzystnie. Wizytowałam też działalność niewidomych kobiet we Włocławku oraz prace okręgowego sądu koleżeńskiego. 
„Nie mam już dużo czasu, a tak bym chciał po sobie coś zostawić” – mówił Kaczmarek. 
Przy Okręgu stworzył sklep z trudno wówczas dostępnymi towarami, które również nabywałam. 
Śmierć nie była dla niego zaskoczeniem. W grudniu 1992 roku nastąpiło pogorszenie jego stanu zdrowia. Zmarł 1.02.1993 roku Do ostatnich chwil była przy nim żona Wacława, która jest kontynuatorką dzieła męża i nadal rozbudowuje ośrodek. Bardzo ją cenił. Dyktował jej swoje zapiski i nazywał ją swoimi oczami. Ona czytała mu wszelkie dokumenty, była przy nim do ostatnich chwil jego życia. 
Pogrzeb odbył się na cmentarzu przy ul. Wołoszewskiej w Ciechocinku. Uczestniczyłam w nim. Była to manifestacja żalu tych, którym tak wiele pomógł. Po latach stoję nad jego czarnym marmurem grobowym, palę znicz i myślę o tym, czego dokonał mając tylko 55 lat. Oby niewidomi przyjeżdżający do ośrodka docenili ogromny wkład pracy włożony przez niego w powstanie „Edenu”. 

Opinie 

Jak oceniają go zwierzchnicy i współpracownicy? 
Dr Ewa Witczak – ordynator wydziału okulistyki Wojewódzkiego Szpitala we Włocławku – poznałam go jako człowieka czynnego zawodowo. Nie popadał w apatię inwalidztwa, ale stał się na przekór naturze jeszcze bardziej czynny w służbie dla osób niewidomych i słabowidzących. Przez cały okres pracy utrzymywał kontakt z oddziałem szpitalnym. Pozostawił po sobie puste miejsce, które długo nie zostanie wypełnione. 
Były prezes ZG PZN, poseł na Sejm RP Tadeusz Madzia powiedział, że pomysł budowy ośrodka w Ciechocinku mi się podobał, ale plan uznałem za mało realny. Kiedy podejmował następne przedsięwzięcia, dotyczące rozbudowy ośrodka, zaczęliśmy go – jako władze związkowe – hamować. Marian zostawił po sobie pomnik w postaci domu w Ciechocinku. 
Józef Mendruń – dyrektor Związku dodaje, że Marian Kaczmarek był mistrzem w zdobywaniu środków, w organizowaniu akcji: „dar serca”, „Światło w ciemnościach”. 
Potrafił dotrzeć do ogólnodostępnych szkół w całej Polsce. Żył Ciechocinkiem i sklepem przy Okręgu. Moją uwagę zwrócił formą publicznych wystąpień wypowiedzianych poprawną polszczyzną. Wyróżniał się aktywnością, mobilizował kolegów do pracy. Zabrakło mu kilku tygodni do zakończenia kolejnego etapu rozbudowy ośrodka. Gdyby bardziej się oszczędzał mógłby jeszcze żyć. 
„Człowiek żyje tak długo, dopóki trwa o nim ludzka pamięć, bo czas mija, pamięć pozostaje”. 

„Eden” – Ośrodek Rehabilitacyjno-Leczniczy PZN im. Mariana Mikołaja Kaczmarka 
ul. Słońska 15, 87-720 Ciechocinek 
tel. 54 283 60 82 
www.eden.ciechocinek.pl 
e-mail: eden@eden-ciechocinek.pl 
PZN posiada ośrodki rehabilitacyjne: w Muszynie „Nestor”, w Olsztynie – „Labirynt”, w Ustroniu Morskim – „Klimczok”, w Rudołtowicach – dla dzieci oraz omawiany szerzej „Eden” w Ciechocinku. 
Szkoda, że rzadziej wybieramy na miejsce wypoczynku i rehabilitacje nasze związkowe ośrodki. Jaka jest tego przyczyna? Może ceny skierowań w sezonie są wyższe, np. w „Edenie”. Wypoczywają w nim duszpasterze niewidomych, niewidomi prezesi wraz z rodzinami i wielu widzących. Doceniają bogatą, skuteczną bazę zabiegową, dobre warunki pobytu i panującą atmosferę – wracają zadowoleni. A nasze związkowe ośrodki powinny służyć przede wszystkim niewidomym. Taki jest ich cel. 

Ciechocinek – popularne uzdrowisko na Kujawach 

Jest jednym z najbardziej znanych uzdrowisk nizinnych w Polsce, docenianym przez kuracjuszy polskich i zagranicznych gości. Posiada bogate źródła wód mineralnych stosowane w zabiegach balneologicznych i do celów pitnych, znane w całej Europie. Tężnie solankowe wytwarzające aerozol, który powoduje powstawanie specyficznego mikroklimatu, stanowią dodatkowe zalety uzdrowiska. 
Ciechocinek usytuowany jest na lewym brzegu Wisły. Występuje tu duże nasłonecznienie, niewielkie wahania temperatury, mało opadów, łagodne wiatry, umiarkowana wilgotność powietrza. Czynnych jest kilkanaście słonych źródeł wykorzystywanych do kąpieli leczniczych, produkcji soli, szlamu i ługu leczniczego oraz do celów konsumpcyjnych jako wody mineralne: „Krystynka”, „Kujawianka”. 
Leczy się choroby: narządu ruchu i reumatyczne, układu krążenia, nadciśnienie tętnicze, choroba wieńcowa, stany pozawałowe serca, układu oddechowego, przewlekłe nieżyty gardła, krtani, tchawicy i nieżyty oskrzeli. 
Stosowane zabiegi to kąpiele solankowe, kąpiele kwasowęglowe, zabiegi borowinowe, masaże klasyczne i podwodne, inhalacje, gimnastyka na sali i w basenach grupowa oraz indywidualna. 
Atrakcją miasta są: deptak – uwieczniony w piosence, pas zieleni ze słynnymi dywanami kwiatowymi, cztery parki – zdrojowy, tężniowy, zdrowia i sosnowy. 
Nasz dom prowadzi: odnowę biologiczną, masaże, gimnastykę, wyciągi kręgosłupa i kończyn, fizykoterapię (diadynamik, soluks, ultradźwięki, inhalacje). 
Na szczególną uwagę zasługuje grota solna umieszczona w naszym domu oraz minitężnie. 
Wiedza i Myśl, styczeń 2013